การเขียนบทความวิชาการเป็นกระบวนการที่ต้องใช้ทั้งความรู้ การวิเคราะห์ และการสังเคราะห์ข้อมูลอย่างรอบคอบ เพื่อให้ได้เนื้อหาที่มีคุณภาพและสอดคล้องตามมาตรฐานของวารสารวิชาการ ปัจจุบัน ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามามีบทบาทสำคัญในการสนับสนุนงานลักษณะนี้ ทั้งในด้านการค้นคว้า การเขียน ไปจนถึงการตรวจสอบรูปแบบ แต่การนำ AI มาใช้จำเป็นต้องเข้าใจประเด็นที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน โดยสามารถมองผ่าน 3 มิติหลัก ได้แก่ ข้อมูล – กลไก – กระบวนการ
1. ข้อมูล (Input Data) : รากฐานของการทำงาน AI
การทำงานของ AI จะมีคุณภาพหรือไม่นั้นขึ้นอยู่กับ ข้อมูลที่นำเข้า หากผู้ใช้ต้องการให้ AI สร้างสรรค์บทความวิชาการที่ถูกต้องและน่าเชื่อถือ ควรเตรียมข้อมูลที่เหมาะสม เช่น
- ไฟล์ PDF ของเอกสารงานวิจัย หนังสือ หรือบทความที่เกี่ยวข้อง ที่ผู้เขียนสืบค้นและรวบรวมด้วยตนเองจากแหล่งข้อมูลที่มีความน่าเชื่อถือ และเป็นข้อมูลที่ ถูกต้อง ครบถ้วน และทันสมัย
- แหล่งอ้างอิงที่น่าเชื่อถือ เช่น วารสารที่มีการรับรองคุณภาพทางวิชาการ มี Impact Factor หรือฐานข้อมูลสากล (Scopus, Web of Science, IEEE, Springer ฯลฯ)
- ข้อมูลที่อัปเดต เพื่อให้มั่นใจว่า AI ไม่สร้างเนื้อหาที่ล้าสมัยหรือขัดแย้งกับข้อค้นพบล่าสุด
💡 คำแนะนำ: ควรป้อนข้อมูลให้หลากหลาย ไม่เพียงแต่บทความที่เรามี แต่รวมถึงงานวิจัยเชิงทฤษฎีและงานภาคสนาม เพื่อให้ AI สามารถประมวลผลและสังเคราะห์ได้อย่างรอบด้าน
2. กลไก (Mechanism) : การเลือกใช้ AI ที่เหมาะสม
AI ที่นำมาใช้กับงานวิชาการมีหลากหลาย ทั้ง ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot, Elicit และเครื่องมือเฉพาะด้านวิชาการ เช่น Scite.ai, Research Rabbit, Connected Papers แต่ละเครื่องมือมีจุดเด่นและข้อจำกัดที่แตกต่างกัน
- จุดเด่นของ AI ประเภท LLM (Large Language Model) เช่น ChatGPT หรือ Claude ช่วยสรุป สังเคราะห์ และสร้างโครงร่างบทความได้รวดเร็ว รองรับการสนทนาโต้ตอบ และปรับแก้ตามคำสั่ง (Prompt) ได้ง่าย
- ข้อจำกัด อาจสร้างข้อมูลที่ไม่ถูกต้อง (hallucination) ต้องตรวจสอบการอ้างอิงว่าเป็น real reference หรือ fake reference
- AI เชิงวิชาการเฉพาะด้าน เน้นการสืบค้นบทความที่มีคุณภาพสูง เหมาะสำหรับตรวจสอบความน่าเชื่อถือของงานวิจัย
💡 คำแนะนำ: การเลือกใช้ AI ควรพิจารณาตาม เป้าหมายของบทความ เช่น ถ้าเน้นการร่างเนื้อหา อาจใช้ LLM แต่ถ้าเน้นการหางานวิจัยอ้างอิง ควรใช้ AI ที่เชื่อมกับฐานข้อมูลวิชาการ
3. กระบวนการ (Process) : การใช้ AI ร่วมกับขั้นตอนการเขียนบทความ
แม้ AI จะช่วยได้มาก แต่การเขียนบทความวิชาการยังคงต้องอาศัยการวางแผนอย่างเป็นระบบ โดยมีขั้นตอนที่ควรคำนึงถึง ได้แก่
3.1 ศึกษารูปแบบ (Template) ของวารสารเป้าหมาย
- แต่ละวารสารมักมีกฎเกณฑ์เฉพาะ เช่น รูปแบบการอ้างอิง (APA, IEEE, Chicago) หรือโครงสร้างบทความ (Abstract, Introduction, Methodology, Results, Discussion)
3.2 ออกแบบ Prompt ให้เหมาะสมในแต่ละส่วน
- ตัวอย่าง Prompt สำหรับ Abstract: “ช่วยเขียนบทคัดย่อความยาวไม่เกิน 250 คำ โดยสรุปปัญหาวิจัย วิธีการที่ใช้ ผลการศึกษา และข้อสรุป โดยใช้ภาษาทางวิชาการ”
- ตัวอย่าง Prompt สำหรับ Literature Review: “สรุปแนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับ [ชื่อหัวข้อ] โดยอ้างอิงจากงานวิจัยที่เผยแพร่ในช่วง 5 ปีล่าสุด พร้อมระบุช่องว่างการวิจัย (Research Gap)”
- ตัวอย่าง Prompt สำหรับ Discussion: “ช่วยเขียนการอภิปรายผลโดยเปรียบเทียบกับงานวิจัยก่อนหน้า และระบุจุดเด่นหรือข้อจำกัดของงานวิจัยนี้”
3.3 การตรวจสอบและปรับแก้ (Human-in-the-loop)
- ผู้เขียนควรเป็นผู้คัดกรอง ตรวจสอบความถูกต้องของเนื้อหา และแก้ไขให้สอดคล้องกับแนวคิดวิชาการ
- หลีกเลี่ยงการคัดลอก AI โดยตรง ควรใช้เป็นเพียง “ผู้ช่วย” ในการคิดและเขียน
จริยธรรมการใช้ AI และการคงความเป็นตัวตนทางวิชาการ
แม้ว่า AI จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการสืบค้นและจัดทำบทความวิชาการ แต่สิ่งสำคัญที่ไม่ควรมองข้ามคือ จริยธรรมการใช้ AI ผู้เขียนต้องตระหนักว่า AI เป็นเพียงเครื่องมือ ไม่ใช่ผู้สร้างองค์ความรู้ จึงควรหลีกเลี่ยงการคัดลอกเนื้อหาที่ AI สร้างขึ้นมาโดยตรงโดยไม่ตรวจสอบความถูกต้อง อีกทั้งควรระบุแหล่งอ้างอิงที่แท้จริง ไม่ใช้การอ้างอิงที่ AI สร้างขึ้นแบบสมมติ
นอกจากนี้ ผู้เขียนควรคงไว้ซึ่ง อัตลักษณ์ทางวิชาการ (Academic Identity) ของตนเอง โดยการใช้ AI เพียงเพื่อเสริมการวิเคราะห์ ไม่ใช่แทนที่ความคิดเชิงวิพากษ์ของผู้เขียน การสอดแทรกมุมมอง ประสบการณ์ และทักษะเฉพาะของนักวิจัยจะช่วยให้บทความสะท้อนถึงความเป็นเจ้าของงานและสร้างคุณค่าทางวิชาการอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นสิ่งที่ AI ไม่สามารถทดแทนได้
สรุป
AI ไม่ใช่ “ผู้เขียนแทน” แต่คือ “ผู้ช่วยทางวิชาการ” ที่สามารถทำให้งานเขียนรวดเร็ว มีโครงสร้างชัดเจน และช่วยค้นหาข้อมูลที่เกี่ยวข้อง อย่างไรก็ตาม การเขียนบทความวิชาการยังคงต้องอาศัย การตรวจสอบ วิเคราะห์ และสังเคราะห์โดยมนุษย์ เพื่อรักษามาตรฐานความน่าเชื่อถือของงานวิจัย การใช้ AI อย่างมีวิจารณญาณ จะช่วยให้บทความวิชาการไม่เพียงแต่มีคุณภาพ แต่ยังสะท้อนถึง ความพร้อมในการปรับตัวสู่ยุคดิจิทัล ของวงการวิชาการไทย
อ้างอิง
อารีย์ บินประทาน. (2568). การประยุกต์ใช้ปัญญาประดิษฐ์กับการเขียนบทความวิชาการ. สืบค้นจาก https://kmnec.crurds.com/archives/616