ระเบียงเศรษฐกิจ (Economic Corridor) ถูกมองว่าเป็นภาพใหญ่สุดของการพัฒนาเชิงพื้นที่ เนื่องจากเป็นกรอบยุทธศาสตร์เชิงพื้นที่ระดับมหภาคที่กำหนดทิศทางการเชื่อมโยงกิจกรรมทางเศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐาน การผลิต และตลาดในระดับประเทศและภูมิภาค โดยมีลักษณะเป็นโครงข่ายมากกว่าพื้นที่เฉพาะจุด แนวคิดนี้สอดคล้องกับทฤษฎีการพัฒนาเชิงพื้นที่และการเติบโตแบบกระจุกตัว (growth pole theory) ของ Perroux ซึ่งชี้ว่าการพัฒนาเกิดจากการกำหนดแกนและทิศทางการไหลของเศรษฐกิจ ก่อนจะขยายผลไปยังพื้นที่ย่อย (Perroux, 1950) รวมถึงกรอบแนวคิดของ Asian Development Bank ที่มองระเบียงเศรษฐกิจเป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ในการบูรณาการโครงสร้างพื้นฐาน การค้า และความร่วมมือข้ามพรมแดน (ADB, 2012) ในขณะที่เขตเศรษฐกิจพิเศษและเขตเศรษฐกิจชายแดนทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงนโยบายหรือจุดปฏิบัติการภายใต้กรอบระเบียงเศรษฐกิจ เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ดังกล่าวให้เกิดผลเป็นรูปธรรมในพื้นที่เฉพาะ (World Bank, 2009) นอกจานั้น ระเบียงเศรษฐกิจ… ระเบียงเศรษฐกิจ กับการกำหนดทิศทางการพัฒนาประเทศ : กรณีการบริหารประชากรเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (Northern Economic Corridor: NEC) พัฒนาขึ้นจากกระบวนการกำหนดนโยบายบนฐานงานวิจัยเชิงพื้นที่ ซึ่งมีจุดตั้งต้นจากการบูรณาการองค์ความรู้ของนักวิชาการจากหลากหลายสถาบันการศึกษาในภาคเหนือ งานวิจัยดังกล่าวมุ่งวิเคราะห์ศักยภาพเชิงพื้นที่ ทุนทรัพยากร และทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจภายใต้บริบทเศรษฐกิจ BCG และการเชื่อมโยงเชิงยุทธศาสตร์กับอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง โดยเฉพาะจังหวัดเชียงรายซึ่งได้รับการศึกษาเชิงลึกในประเด็นพื้นที่ชายแดน การค้าข้ามพรมแดน และบทบาททางเศรษฐกิจระดับภูมิภาคจากทีมวิจัยสาขาวิชายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ภายใต้การนำของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในฐานะหัวหน้าแผนโครงการวิจัย การบูรณาการผลการศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ ภายใต้การนำของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในฐานะหัวหน้าแผนโครงการวิจัย ทำให้กรอบแนวคิด NEC ถูกยกระดับจากข้อเสนอเชิงวิชาการไปสู่กลไกเชิงนโยบายที่สะท้อนศักยภาพเฉพาะของพื้นที่อย่างเป็นระบบ จังหวัดเชียงรายจึงไม่ได้ถูกกำหนดบทบาทในฐานะพื้นที่ชายแดนเชิงรับ หากแต่ถูกวางตำแหน่งเป็น “ประตูเศรษฐกิจ” ที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจภายในประเทศกับประเทศเพื่อนบ้านและอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงอย่างมีนัยสำคัญ เจตจำนงหลักของการวิจัย NEC อยู่ที่การพัฒนาและนำเสนอกรอบการพัฒนาเชิงพื้นที่ของภาคเหนือในลักษณะระเบียงเศรษฐกิจที่สามารถทำงานได้จริง การบูรณาการมิติด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ทรัพยากรชีวภาพ… ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (Northern Economic Corridor: NEC) บทบาทที่สำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจเชียงรายสู่ตลาดสากล

อนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงได้รับการยอมรับว่าเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญในโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เนื่องจากมีความเชื่อมโยงกันอย่างแน่นแฟ้นทั้งในมิติภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคง พื้นที่ดังกล่าวมิได้เป็นเพียงแหล่งทรัพยากรธรรมชาติและเส้นทางคมนาคมที่หล่อเลี้ยงการพัฒนาเท่านั้น หากยังเป็นเวทีปฏิสัมพันธ์ระหว่างรัฐที่มีระดับการพัฒนาและเสถียรภาพทางการเมืองแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (Glassman, 2010; Hirsch, 2016) บริบทเช่นนี้ทำให้นโยบายของรัฐหนึ่งไม่สามารถจำกัดผลกระทบอยู่ภายในพรมแดนของตนเองได้ แต่กลับส่งผลต่อประเทศเพื่อนบ้านในลักษณะข้ามพรมแดนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ประเทศไทยดำรงบทบาทสำคัญในฐานะรัฐแกนกลางของอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ทั้งในเชิงภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ และการเมืองระหว่างประเทศ การกำหนดนโยบายต่างประเทศและยุทธศาสตร์ความมั่นคงของไทยต่อประเทศเพื่อนบ้านจึงมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับการรักษาและส่งเสริมผลประโยชน์แห่งชาติในระยะยาว แนวคิดผลประโยชน์แห่งชาติในบริบทดังกล่าวมิได้จำกัดอยู่เพียงการปกป้องอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดน หากยังครอบคลุมถึงการเติบโตทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงของสังคม ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม และเสถียรภาพของพื้นที่ชายแดน (Morgenthau, 1951; Nuechterlein, 2006) ความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ได้กลายเป็นเครื่องมือสำคัญของรัฐในการบริหารจัดการความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในยุคหลังสงครามเย็น โดยเฉพาะในบริบทที่การสร้างพันธมิตรทางทหารอย่างเป็นทางการอาจไม่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมทางการเมืองและความมั่นคงที่ซับซ้อน ความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์เปิดโอกาสให้รัฐสามารถร่วมมือกันอย่างยืดหยุ่นในหลายมิติ ทั้งด้านเศรษฐกิจ ความมั่นคง การพัฒนา และการจัดการปัญหาข้ามพรมแดน โดยไม่จำเป็นต้องผูกพันในลักษณะพันธมิตรแบบดั้งเดิม… ผลประโยชน์แห่งชาติ ความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ และความท้าทายข้ามพรมแดนในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง: บทวิเคราะห์กรณี ไทย–กัมพูชา–เมียนมาร์

วันที่ 31 สิงหาคม พ.ศ. 2568 เวลา 19.00 น. ผู้เขียนได้รับเกียรติจาก มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช ให้เข้าร่วมในฐานะผู้บรรยายพิเศษ ภายใต้หัวข้อหลัก “สหวิทยาการเพื่อการพัฒนาสังคมเชิงภูมิภาคและเชิงพื้นที่” สำหรับนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา โดยเฉพาะนักศึกษาปริญญาเอก สาขาวิชา “สหวิทยาการเพื่อการพัฒนาสังคม” สำหรับการบรรยายครั้งนี้ ผู้เขียนได้รับมอบหมายให้นำเสนอในหัวข้อย่อย “ภูมิรัฐศาสตร์และอิทธิพลต่อสังคมและการพัฒนา” ซึ่งนับเป็นประเด็นที่มีความสำคัญยิ่งต่อการกำหนดยุทธศาสตร์ในระดับภูมิภาคและระดับท้องถิ่น อันจะเชื่อมโยงความรู้ด้านภูมิศาสตร์เข้ากับศาสตร์อื่น ๆ เพื่อสร้างฐานข้อมูลและเครื่องมือในการตัดสินใจเชิงนโยบายและการวางแผน ทั้งนี้ เพื่อไม่ให้สาระสำคัญของการบรรยายถูกจำกัดอยู่เพียงในห้องเรียนหรือเฉพาะกลุ่มผู้เข้าร่วม ผู้เขียนเห็นสมควรที่จะถ่ายทอดรายละเอียดของบทบรรยายดังกล่าวล่วงหน้า เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้สนใจในสาขายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค ได้ร่วมเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และใช้เป็นพื้นฐานในการแลกเปลี่ยนเชิงวิชาการร่วมกันต่อไป โดย เนื้อหาของการบรรยายจะมุ่งเน้นไปที่ 4 ประเด็นสำคัญ ได้แก่ 1.ภูมิรัฐศาสตร์ในฐานะ “ศาสตร์แห่งอำนาจและพื้นที่” 2. รากฐานทางทฤษฎี 3.อิทธิพลของภูมิรัฐศาสตร์ต่อสังคมและการพัฒนา 4. ฉากทัศน์ของภูมิรัฐศาสตร์ต่อสังคมและการพัฒนา ผลลัพธ์ของการบรรยายชี้ให้เห็นว่า  ทฤษฎีดั้งเดิมของ Mackinder, Mahan… ภูมิรัฐศาสตร์และอิทธิพลต่อสังคมและการพัฒนา

วันที่ 24 สิงหาคม พ.ศ. 2568 เวลา 19.00 น. ผู้เขียนได้รับเกียรติจาก มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช ให้เข้าร่วมในฐานะผู้บรรยายพิเศษ ภายใต้หัวข้อหลัก “สหวิทยาการเพื่อการพัฒนาสังคมเชิงภูมิภาคและเชิงพื้นที่” สำหรับนักศึกษาระดับบัณฑิตศึกษา โดยเฉพาะนักศึกษาปริญญาเอก สาขาวิชา “สหวิทยาการเพื่อการพัฒนาสังคม” สำหรับการบรรยายครั้งนี้ ผู้เขียนได้รับมอบหมายให้นำเสนอในหัวข้อย่อย “แนวคิดและเครื่องมือทางภูมิศาสตร์เพื่อยุทธศาสตร์ในการพัฒนาสังคม” ซึ่งนับเป็นประเด็นที่มีความสำคัญยิ่งต่อการกำหนดยุทธศาสตร์ในระดับภูมิภาคและระดับท้องถิ่น อันจะเชื่อมโยงความรู้ด้านภูมิศาสตร์เข้ากับศาสตร์อื่น ๆ เพื่อสร้างฐานข้อมูลและเครื่องมือในการตัดสินใจเชิงนโยบายและการวางแผน ทั้งนี้ เพื่อไม่ให้สาระสำคัญของการบรรยายถูกจำกัดอยู่เพียงในห้องเรียนหรือเฉพาะกลุ่มผู้เข้าร่วม ผู้เขียนเห็นสมควรที่จะถ่ายทอดรายละเอียดของบทบรรยายดังกล่าวล่วงหน้า เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้สนใจในสาขายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค ได้ร่วมเรียนรู้ ทำความเข้าใจ และใช้เป็นพื้นฐานในการแลกเปลี่ยนเชิงวิชาการร่วมกันต่อไป โดย เนื้อหาของการบรรยายจะมุ่งเน้นไปที่ 3 ประเด็นสำคัญ… แนวคิดและเครื่องมือทางภูมิศาสตร์เพื่อยุทธศาสตร์ในการพัฒนาสังคม

ในช่วงที่ผ่านมา ผู้เขียนมีโอกาสเดินทางไปยังท่าเรือสบหรวย ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองยอง จังหวัดเชียงตุง รัฐฉาน สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา โดยใช้เรือบรรทุกสินค้า (สุกร) เพื่อศึกษาการขนส่งสินค้าสัตว์มีชีวิตเส้นทางการขนส่งไปยังท่าเรือสบหรวย ท่าเรือสบหรวยตั้งอยู่ห่างจากท่าเรือพาณิชย์เชียงแสน อำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย ประมาณ 195 กิโลเมตร การเดินทางโดยเรือขนส่งสินค้าจากท่าเรือเชียงแสนไปยังท่าเรือสบหรวยใช้เวลาประมาณ 10 ชั่วโมง ขณะที่การเดินทางด้วยเรือโดยสารจะใช้เวลาประมาณ 6 ชั่วโมง การศึกษาครั้งนี้มีความสำคัญในการสำรวจเส้นทางการขนส่งสินค้าสัตว์มีชีวิต โดยเฉพาะการส่งออกสุกร ซึ่งเป็นสินค้าที่มีความไวต่อการขนส่งและต้องการการดูแลอย่างใกล้ชิดในการขนส่งผ่านเส้นทางนี้ไปยังท่าเรือสบหรวย ซึ่งได้ชื่อว่าเป็นท่าเรือขนส่วสินค้าที่สำคัญในเมียนมาร์ นอกจากการเป็นท่าเรือที่มีความสำคัญในด้านการขนส่งสินค้าแล้ว ท่าเรือสบหรวยยังเป็นจุดเชื่อมต่อ (HUP) ที่สำคัญสำหรับการขนส่งสินค้าต่อไปยังเมืองลา และยังสามารถขนส่งสินค้าผ่านไปยังประเทศจีนได้อย่างมีประสิทธิภาพ ท่าเรือสบหรวยจึงมีบทบาทสำคัญในเชิงยุทธศาสตร์สำหรับการค้าระหว่างประเทศในภูมิภาคนี้. ท่าเรือสบหรวยถือเป็นเมืองท่าที่สำคัญของเมียนมา เนื่องจากสินค้าหลายประเภทถูกลำเลียงไปยังเมืองลา ซึ่งตั้งอยู่ในเขตเศรษฐกิจพิเศษ หรือที่รู้จักในชื่อ… การส่งออกสัตว์มีชีวิตในเเม่น้ำโขงเลียบเส้นทางระเบียงเศรษฐกิจเหนือใต้(North-South Economic Corridor: NSEC)

หลังจากเหตุการณ์โควิด 19 สปป.ลาว เริ่มมีความสำคัญมากขึ้น ในเเง่ของพื้นที่ทางโลจิสติกส์ ดังจะเห็นได้จากกิจกรรมการขนส่งสินค้าเเละบริการทั้งจาก สาธารณรัฐประชาชนจีน(ต่อไปนี้จะเรียกว่า ประเทศจีน) ไป สปป.ลาว และ ประเทศไทย ซึ่งพบว่า จีน จะทำการขนส่งสินค้าประเภทอุปโภค บริโภค จากประเทศตนเอง ผ่านทางเส้นทาง R3A หรือ Road 3 Asia โดยเป็นเส้นทางผ่านทางระเบียงเศรษฐกิจแนวเหนือ-ใต้ (North South Economic Corridor) ภายใต้กรอบความร่วมมืออนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง (Greater Mekong Sub-region) เป็นการเชื่อมต่อเส้นทางระหว่าง มณฑลยูนาน ประเทศจีน มายัง… ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษกับเส้นทาง R3A สู่สิบสองปันนาและคุนหมิง

จังหวัดน่าน ถือเป็นจังหวัดหนึ่งในพื้นที่ภาคเหนือตอนบนของประเทศไทย มีศักยภาพสูงในการส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมและประวัติศาสตร์ และมีเเนวโน้มการท่องเที่ยวข้ามเเดนเชื่อมโยงพื้นที่ประเทศเพื่อนบ้านอย่างกรณีของ สปป.ลาว นอกจากนั้นยังมีศักยภาพในการส่งเสริมการค้า การลงทุนในพื้นที่ชายเเดน อันเนื่องจากเป็นจังหวัดที่มีอาณาเขตติดกับ สปป.ลาว บริเวณพื้นที่อำเภอเฉลิมพระเกียรติ อำเภอสองเเคว อำเภอทุ่งช้าง และอำเภอบ่อเกลือ แต่อย่างไรก็ตาม พื้นที่ที่เอื้อต่อการค้า การลงทุน คือบริเวณพื้นที่บ้านห้วนโก๋น ตำบลห้วยโก๋น ในอำเภอเฉลิมพระเกียรติ และด่านศุลการทุ่งช้าง อำเภอทุ่งช้าง สินค้าที่สำคัญที่ผ่านด่านศุลกากรนี้ไปยังจังหวัดน่าน ประเทศไทย คือพลังงานไฟฟ้า ซึ่งมีอัตราการนำเข้ามากกว่าร้อยละ 97 โดยพลังงานไฟฟ้าทั้งหมดมาจากโรงไฟฟ้าหงสา เเขวงไชยบุรี สปป.ลาว ทั้งนี้ โรงไฟฟ้าดังกล่าวเกิดจากการร่วมทุนของ บมจ.ผลิตไฟฟ้าราชบุรีโฮลดิ้ง (ร้อยละ 40), บริษัท บ้านปู เพาเวอร์ จำกัด… น่าน….หนึ่งใน Subset ของระเบียงเศรษฐกิจภาคเหนือตอนบน เส้นทางผ่านของ Battery Of Asia สปป. ลาว สู่ภาคเหนือตอนบนของไทย

นับตั้งแต่ต้นปี คตวรรษที่ 20 โลกเราขับเคลื่อนการเปลี่ยนแปลงรัฐชาติ(หรือสภาพของรัฐชาติ) โดยแปลงสภาพความเป็นตัวแปรตามจากมหายุทธศาสตร์ของชาติมหาอำนาจอยู่เสมอ ดังเช่นกรณีของ สหรัฐอเมริกาที่มียุทธศาสตร์หลักต่อภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ 3 ประการ ได้แก่ ยุทธศาสตร์การครองความเป็นเจ้า ยุทธศาสตร์การสกัดกั้นการขยายอิทธิพล ของจีน และยุทธศาสตร์การทำสงครามต่อต้านการก่อการร้าย จากยุทธศาสตร์ดังกล่าว สหรัฐฯ ได้ดำเนินนโยบายเพื่อบรรลุยุทธศาสตร์ โดยผ่าน 2 ช่องทาง ช่องทางแรก คือ ความสัมพันธ์ ทวิภาคี ตั้งแต่หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 มาจนถึงปัจจุบัน สหรัฐได้สร้างเครือข่ายพันธมิตรทาง ทหารทวิภาคีกับประเทศต่างๆ ในภูมิภาค โดยเฉพาะกับพันธมิตรทั้ง 5 ซึ่งได้แก่ ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ฟิลิปปินส์… มหายุทธศาสตร์ ในฐานะตัวเเปรเชิงกลยุทธ์ของรัฐชาติในกลุ่มประเทศอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง

ท่ามกลางความผันผวนของภูมิรัฐศาสตร์ที่รุนเเรงระหว่างประเทศและชาติมหาอำนาจ ทั้งในส่วนของสหรัฐอเมริกา สาธารณรัฐประชาชนจีน สหพันธรัฐรัสเซีย ตลอดจนชาติต่างๆในตะวันออกกลาง ที่ในปัจจุบันเริ่มมีความขัดเเย้งครั้งใหม่ระหว่างอิสราเอลกับชาติตะวันออกกลางอื่นๆ ตลอดจนความไม่ไว้วางใจซึ่งกันและกันระหว่างชาติในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้โดยเฉพาะชาติในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงที่มีต่อสาธารณรัฐประชาชนจีน ซึ่งในปัจจุบันจะเห็นได้อย่างชัดเจนว่า เริ่มมีการรุกล้ำทั้งในส่วนของการขยายอาณาเขตทางธุรกิจ สังคม เศรษฐกิจและสิ่งเเวดล้อม จนทำให้รัฐชาติในเเถบนี้เริ่มที่จะต้องหันกลับมาให้ความสำคัญกับการศึกษาถึงเเนวทางในการพัฒนาประเทศเพื่อให้เท่าทันกับสถานการณ์ที่เกิดขึ้นทั่วทุกมุมโลก ตลอดจนความพยายามของจีนที่จะมุ่งลงใต้โดยผ่านทางประเทศไทยให้ได้ เพราะฉะนั้น การศึกษาถึงมหายุทธศาสตร์ถือเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับนักยุทธศาสตร์ นักวิชาการ และนักบริหารระดับสูงของภาครัฐ โดยการมุ่งความสนใจไปที่คำถามลำดับสูงสุดเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ คือ คำว่า why, how,what purposes (ทำไม อย่างไร และวัตถุประสงค์เพื่ออะไร) ต่อจากนั้น ผู้บริหารของรัฐจึงต้องใช้อำนาจของตนเอง(ชาติ)ที่มีอยู่ในการกำหนดนโยบาย ตลอดจนการอุดรูรั่วอำนาจทางการทหารที่มีอยู่ มหายุทธศาสตร์ที่ดีจะมีส่วนในการกำหนดบทบาทระหว่างประเทศของตนเองได้ ตลอดจนการชี้เเนะแนวทางและวิธีการเพื่อตอบสนองต่อนโยบายเหล่านั้นเพื่อไปสู่เป้าหมายที่วางไว้ แต่อย่างไรก็ตามเมื่อหันกลับมามองมหายุทธศาสตร์ของหลายๆประเทศทั่วโลกในปัจจุบัน ยังไม่มีความสอดคล้องและปะติดปะต่อ และยากต่อการนำทาง อันเนื่องจากข้อเสียของการเมืองในระดับประชาธิปไตยคือการไม่ต่อเนื่องและไม่มั่นคง… มหายุทธศาสตร์ในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง : ความหมาย ความสำคัญของมหายุทธศาสตร์