ระเบียงเศรษฐกิจ (Economic Corridor) ถูกมองว่าเป็นภาพใหญ่สุดของการพัฒนาเชิงพื้นที่ เนื่องจากเป็นกรอบยุทธศาสตร์เชิงพื้นที่ระดับมหภาคที่กำหนดทิศทางการเชื่อมโยงกิจกรรมทางเศรษฐกิจ โครงสร้างพื้นฐาน การผลิต และตลาดในระดับประเทศและภูมิภาค โดยมีลักษณะเป็นโครงข่ายมากกว่าพื้นที่เฉพาะจุด แนวคิดนี้สอดคล้องกับทฤษฎีการพัฒนาเชิงพื้นที่และการเติบโตแบบกระจุกตัว (growth pole theory) ของ Perroux ซึ่งชี้ว่าการพัฒนาเกิดจากการกำหนดแกนและทิศทางการไหลของเศรษฐกิจ ก่อนจะขยายผลไปยังพื้นที่ย่อย (Perroux, 1950) รวมถึงกรอบแนวคิดของ Asian Development Bank ที่มองระเบียงเศรษฐกิจเป็นเครื่องมือเชิงยุทธศาสตร์ในการบูรณาการโครงสร้างพื้นฐาน การค้า และความร่วมมือข้ามพรมแดน (ADB, 2012) ในขณะที่เขตเศรษฐกิจพิเศษและเขตเศรษฐกิจชายแดนทำหน้าที่เป็นกลไกเชิงนโยบายหรือจุดปฏิบัติการภายใต้กรอบระเบียงเศรษฐกิจ เพื่อขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ดังกล่าวให้เกิดผลเป็นรูปธรรมในพื้นที่เฉพาะ (World Bank, 2009) นอกจานั้น ระเบียงเศรษฐกิจ… ระเบียงเศรษฐกิจ กับการกำหนดทิศทางการพัฒนาประเทศ : กรณีการบริหารประชากรเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน

ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (Northern Economic Corridor: NEC) พัฒนาขึ้นจากกระบวนการกำหนดนโยบายบนฐานงานวิจัยเชิงพื้นที่ ซึ่งมีจุดตั้งต้นจากการบูรณาการองค์ความรู้ของนักวิชาการจากหลากหลายสถาบันการศึกษาในภาคเหนือ งานวิจัยดังกล่าวมุ่งวิเคราะห์ศักยภาพเชิงพื้นที่ ทุนทรัพยากร และทิศทางการพัฒนาเศรษฐกิจภายใต้บริบทเศรษฐกิจ BCG และการเชื่อมโยงเชิงยุทธศาสตร์กับอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง โดยเฉพาะจังหวัดเชียงรายซึ่งได้รับการศึกษาเชิงลึกในประเด็นพื้นที่ชายแดน การค้าข้ามพรมแดน และบทบาททางเศรษฐกิจระดับภูมิภาคจากทีมวิจัยสาขาวิชายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงราย ภายใต้การนำของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในฐานะหัวหน้าแผนโครงการวิจัย การบูรณาการผลการศึกษาจากสถาบันต่าง ๆ ภายใต้การนำของมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ในฐานะหัวหน้าแผนโครงการวิจัย ทำให้กรอบแนวคิด NEC ถูกยกระดับจากข้อเสนอเชิงวิชาการไปสู่กลไกเชิงนโยบายที่สะท้อนศักยภาพเฉพาะของพื้นที่อย่างเป็นระบบ จังหวัดเชียงรายจึงไม่ได้ถูกกำหนดบทบาทในฐานะพื้นที่ชายแดนเชิงรับ หากแต่ถูกวางตำแหน่งเป็น “ประตูเศรษฐกิจ” ที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงเศรษฐกิจภายในประเทศกับประเทศเพื่อนบ้านและอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงอย่างมีนัยสำคัญ เจตจำนงหลักของการวิจัย NEC อยู่ที่การพัฒนาและนำเสนอกรอบการพัฒนาเชิงพื้นที่ของภาคเหนือในลักษณะระเบียงเศรษฐกิจที่สามารถทำงานได้จริง การบูรณาการมิติด้านเศรษฐกิจ สังคม วัฒนธรรม ทรัพยากรชีวภาพ… ระเบียงเศรษฐกิจพิเศษภาคเหนือ (Northern Economic Corridor: NEC) บทบาทที่สำคัญต่อการพัฒนาเศรษฐกิจเชียงรายสู่ตลาดสากล

อนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขงได้รับการยอมรับว่าเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญในโครงสร้างความสัมพันธ์ระหว่างประเทศของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ เนื่องจากมีความเชื่อมโยงกันอย่างแน่นแฟ้นทั้งในมิติภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ สังคม และความมั่นคง พื้นที่ดังกล่าวมิได้เป็นเพียงแหล่งทรัพยากรธรรมชาติและเส้นทางคมนาคมที่หล่อเลี้ยงการพัฒนาเท่านั้น หากยังเป็นเวทีปฏิสัมพันธ์ระหว่างรัฐที่มีระดับการพัฒนาและเสถียรภาพทางการเมืองแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ (Glassman, 2010; Hirsch, 2016) บริบทเช่นนี้ทำให้นโยบายของรัฐหนึ่งไม่สามารถจำกัดผลกระทบอยู่ภายในพรมแดนของตนเองได้ แต่กลับส่งผลต่อประเทศเพื่อนบ้านในลักษณะข้ามพรมแดนอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ประเทศไทยดำรงบทบาทสำคัญในฐานะรัฐแกนกลางของอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง ทั้งในเชิงภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ และการเมืองระหว่างประเทศ การกำหนดนโยบายต่างประเทศและยุทธศาสตร์ความมั่นคงของไทยต่อประเทศเพื่อนบ้านจึงมีความเชื่อมโยงโดยตรงกับการรักษาและส่งเสริมผลประโยชน์แห่งชาติในระยะยาว แนวคิดผลประโยชน์แห่งชาติในบริบทดังกล่าวมิได้จำกัดอยู่เพียงการปกป้องอธิปไตยและบูรณภาพแห่งดินแดน หากยังครอบคลุมถึงการเติบโตทางเศรษฐกิจ ความมั่นคงของสังคม ความยั่งยืนด้านสิ่งแวดล้อม และเสถียรภาพของพื้นที่ชายแดน (Morgenthau, 1951; Nuechterlein, 2006) ความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ได้กลายเป็นเครื่องมือสำคัญของรัฐในการบริหารจัดการความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในยุคหลังสงครามเย็น โดยเฉพาะในบริบทที่การสร้างพันธมิตรทางทหารอย่างเป็นทางการอาจไม่สอดคล้องกับสภาพแวดล้อมทางการเมืองและความมั่นคงที่ซับซ้อน ความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์เปิดโอกาสให้รัฐสามารถร่วมมือกันอย่างยืดหยุ่นในหลายมิติ ทั้งด้านเศรษฐกิจ ความมั่นคง การพัฒนา และการจัดการปัญหาข้ามพรมแดน โดยไม่จำเป็นต้องผูกพันในลักษณะพันธมิตรแบบดั้งเดิม… ผลประโยชน์แห่งชาติ ความเป็นหุ้นส่วนทางยุทธศาสตร์ และความท้าทายข้ามพรมแดนในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง: บทวิเคราะห์กรณี ไทย–กัมพูชา–เมียนมาร์